Zu hemen zaude: HomeLea-ArtibaiEskualdeLea-Artibaiko EskualdeaHerriakMendexa

Mendexa

Idatzita

Mendexa'ko armarria - Escudo de Mendexa

Norbaitek esana du Mendexa itsasoari bizkar emanda bizi den itsasertzeko udalerria dela, itsaslabarrek ukatu dioten babesa zelai lehorrean aurkitu nahian. Ez zuen, ez, arrazoiaren faltarik.

Toki pribilegiatuan kokatua, itsas gaineko muino hezean, Zelaia erdigunean eta, Iturreta, Leagi eta Likona auzoetan banatua dago Mandexa: egurastera eta atseden hartzera deitzen gaituen eremu ikusgarria.

Mendexako'ko ikuspegia - Vista de Mendexa
 

Erdi Aroan, Alfonso el Castoren garaietan, zeina 795etik 843ra izan baitzen errege, bertakotu ziren hango lurretan Likona eta Mendexa leinuak. Haietan lehenengokoa zen Loiolako Inazioren amarengandiko amona. Ziurrenik, Mendexaren hastapenetan zerikusirik izan zuen Lekeitioko feudal ondareren batek.

Goi Erdi Aroan, Lekeitioren mendeko elizatzat ageri zaigu Mendexa. 1545ean, Lekeitioko kabilduarekin eta Udalarekin muturraldi gogorrak izan ondoren, Mendexa bere parrokiaren jabe egin zen eta, eliz bereizte honen ondorioz, muga politiko nahiz administratibo berriak ezarri behar izan zituzten. Era honetan jaio zen Mendexa Elizatea Lurralde burujabe gisan.

Bide monumentala

SAN PEDRO PARROKIA. Zelaia auzoan dago, muinoaren tontorrean, frontoiaren alboan eta udaletxearen parean. Estilo gotiko-barrokoa du eta XVI.-XVIII. mendeetan eraikitakoa dugu. Elizpe txikiaren gainean du kanpandorrea, eta aurrealdean horma puntalatua.

SANTA LUCIA ERMITA. Leagi auzoan aurkituko dugu. XVI. mendekoa dela uste da. Barne-luzego bakarreko eraikina da, kanpotik nabaritu daitekeen gurutze oina daukana.

Aurrealdean muturrean amaitzen den kanpandorrea dago. Margo askotako berinez hornitu eta oxkadura ernagarriez burututako argi-bahea ere badago; sei hostoko lorea irudikatzen duena.

LIKONA BASERRIA. Mendexako baserririk zaharrena da, XVI. mende hasieran eraiki zen jatorriz likonatarrena zen orubean. Leinu honetakoa zen Loiolako Inazioren ama. Habeak haritz-enborrez eginda daude, eta egitura ere egurrezkoa du. Orain dela gutxi egindako berrikuntzek asko aldatu duten arren, oraindik ere agerian ditu familiaren ezkutua, puntu erdiko arku itxurako atea eta leiho bikoitzeko arku ojibala.

LEAGI DORRETXEA (XVI mende). Iarzako Adanen jabetzako ahaide nagusien borroketako ordezkari ederra dugu. Leagi auzoan kokaturik dago; oin angeluzuzenaren gaineko eraikin kubikoa da, huts-guneak, ertzak eta aurrealdea harlanduz buruturik dituena.

Erdiko leiho bien bitartean eta ate nagusiaren gainean Leagi familiaren harmarria du: luma eta molorrikaz orlatutako kaskoa eta behealdean ume edo aingerutxo bi, gorago laurdenetan banatutako armak ageri dira, lehenengoa eta laugarrena basurdea eta bigarrena eta hirugarrena zortzi muturreko izarra. XVIII. gizaldiko jauregi barrokoa da.

LEA GOIKOA JAUREGIA. Leagi auzoan dago, harlangaitzezko horma bakoitzean 9 bider 4 neurriak eta lodierako 80 cm. dituen eraikin handia da, XIX. mendean eraikitakoa, estiloz neoklasikoa.

"Etxe gotortu" deritzon eraikin motaren ezaugarriak ditu: bertikaltasunik eza, huts-gune eta ertzetan harlanduz indartutako harlangaitzezko hormak, ate mako-zorrotza.

MARIA ERROTA. Itsas errota zahar baten urmaela mugatzen duen dikea.

Itsasoaren mareak bultzatzen duen errota berezi hau Lekeitioko Hiriak fundatu zuen 1555ean (orduan Mendexa Lekeitioren menpeko zen) eta 1625ean berregin egin zuten. Itxura erregularreko eustarri batek mugatzen du urmaela eta itsasgoran betetzen zen.

Gero, ura piskanaka askatzen utzita, gurpil hidraulikoa biraka hasten zen. 1980an etxea bota egin zuten. Gaur egun dikea eta ur-depositua baino ez daude.

LEA ANTZINAKO ITSAS LANTEGIAK . Lea ibaiaren bokalean daude, Isuntzako zubiaren alde banatan. Egurrezko itsasontziak egin eta konpontzen zituzten bertan, artisau-lana da guztiz.

Lantegion egitura XIX. mendearen amaieran eta XX. mende hasieran berritu egin zituzten, baina Erdi Aroko kokapen beretsua mantendu dute.

Zutoin hutsen gainean paratutako teilatu handi batzuk besterik ez dira egituraz, itxiturarik gabeko estalpeak. Ontziak uretaratzeko harlanpak eta uretatik goratzen laguntzeko errailak izaten dituzte.

Bizkaian eta seguruenik Kantauri osoan, estilo zaharreko untzitegi bikainenak ditugu Leakoak, eta, nahiz eta gaur egun erabilpenik ez izan, ontziak itsasoratzeko karrilak oraindik hor diraute.

BESTE BIZITA BATZUK: 3 kilometroko ibilbidea da. Lea Ibarrako bost herriak zeharkatzen ditu. Mendexan hasi eta Munitibarren bukatzen dena. Mendexako Isuntza zubian emango diogu hasiera, Mari Errotarantz abiatuz.

Lea Ibaiaren alboko bidea jarraituko dugu. Paisaje eder hau zeharkatuz, Leagi Zubira helduko gara. Zubi honen alboan, aintzina ospital modura erabiltzen zen eraikin zahar batera helduko gara.

Bidea jarraituz, Lea erreka denbora guztian alboan dugularik, Ipidei baserrira ailegatuko gara. Ondoren Amorotoko lurretan barneratuko gara.

Nun jan eta nun lo egin: aditu hainbat nekazaritza-turismo, 2 kanpin eta herriko jatetxea. Udalaren sagardotegia bisita daiteke.

Itzuli

Irakurrita 800 bidar